Skip to Content

Tuesday, October 22nd, 2019

Kan Europa nog wel handelsverdragen sluiten?

Closed
by October 31, 2016 General

CETA mag op de valreep gered zijn, maar de schade is groot. Kan Europa in de toekomst nog wel zulke omvangrijke vrijhandelsverdragen sluiten en is dat – met TTIP voor de deur – erg?

De 8.000 tegenstanders van CETA en TTIP die vorig weekend op het Amsterdamse Museumplein nog luidkeels protesteerden, zullen het afkeurend hebben aangezien. Breeduit lachend ondertekenden Europese Commissie-baas Jean-Claude Juncker en Canadese premier Justin Trudeau gistermiddag het volgens hen ‘historische’ CETA-verdrag dat de bijna 550 miljoen inwoners van de EU en Canada miljarden aan nieuwe welvaart moet brengen.

Ook EU-president Donald Tusk was joviaal gestemd. De frustratie over het last minute Waalse verzet was als sneeuw voor de zon gesmolten. Europa kan wel degelijk afspraken maken, wilden de EU-leiders uitstralen.

Wie echter goed kijkt, ziet weinig chagrijn bij de bonte coalitie van milieuactivisten, vakbondsleden en antiglobalisten. De tegenstanders beseffen dat er een slag verloren is, maar niet de oorlog. Want als een deal met het Europa-gezinde Canada al nauwelijks slaagt, hoe moet dat dan met TTIP? De onderhandelingen met de VS slepen al drie jaar voort, zonder enig zicht op resultaat.

Welvaart
Voorstanders van CETA kraaien dan ook geen victorie. ,,Dit is funest voor de geloofwaardigheid én effectiviteit van Europa”, oordeelt Marietje Schaake, D66-Europarlementariër en lid van de Commissie voor Internationale Handel. ,,De hele wereld kijkt hiernaar.”

De consequenties zijn enorm. Sinds de Tweede Wereldoorlog is een groot deel van onze welvaart gestoeld op alle weggenomen handelsbelemmeringen. De Benelux, de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, de EG, de EU, verdragen op mondiale schaal. En meer: ze houden Europa al 70 jaar grotendeels vrij van oorlog.

Maar zoals een groeiende groep vergeet dat vaccinaties allerlei ziekten hebben uitgeroeid, zo twijfelen steeds meer mensen aan het nut van vrijhandel. ,,Zij zien niets terug van de beloften uit Brussel en Den Haag”, zegt Peter van Ham, expert bij Instituut Clingendael. ,,Open grenzen goed? Kijk eens naar alle migranten, redeneren ze. De euro maakt ons sterker? We sturen miljarden naar Griekenland.” 

Vergiftigd klimaat
Bovendien wordt er snel overheengestapt dat globalisering verliezers kent. Neem bijvoorbeeld varkensboeren. Die vrezen werkloos te raken door goedkoop vlees uit Canada. Het vergiftigde politieke klimaat maakt het voor de EU vrijwel ondoenlijk om nog handelsverdragen te sluiten. Zeker als iedere lidstaat akkoord moet gaan.

Los van TTIP wil Europa in 2017 met Australië om tafel, verder wordt al jaren aan een vrijhandelsdeal met India en Japan gewerkt. Diverse andere handelsakkoorden wachten nog op ondertekening (Ecuador en Vietnam) of op een uitspraak van het Europese Hof van Justitie (Singapore).

Complicerende factor is dat vrijhandelsverdragen al lang niet meer het wegnemen van importheffingen betreffen. Dat laaghangende fruit is geplukt. Het gaat nu om het erkennen van elkaars toezicht – dubbele controles kosten bedrijven veel geld – milieu en geschillenbeslechting. En dat is veel controversiëler, weet Van Ham. ,,In Europa testen wij graag véél, in Anglosaksische landen laten ze producten sneller op de markt en mag de rechter een schadevergoedingen toewijzen als het misgaat.”

Volgens voorstanders dreigt Europa door het falende vrijhandelsbeleid aan invloed te verliezen. ,,De meeste toekomstige groei komt uit Azië. Als de EU met Canada en de VS een Westers blok kunnen vormen tegen China, bepalen wij de standaard”, zegt Van Ham. ,,Maar zie dat geopolitieke spel maar eens uit te leggen aan de gewone man op straat.”

Multinationals
Een tegengeluid komt van Paul de Grauwe. Hoewel de Vlaamse econoom voor vrijhandel is, ‘honderden miljoenen mensen zijn zo uit de armoede getrokken’, loopt de globalisering tegen grenzen aan. ,,Vrijhandel leidt tot massatransport over de hele planeet en hoge milieukosten. Die zie je niet terug in het eindproduct. Als we die kosten wél meenemen, is het de vraag of vrijhandel gunstig uitpakt.” 

Ander nadeel: vooral multinationals en hun aandeelhouders lijken te winnen. ,,De aandeelhouders van brouwer InBev worden miljardair, maar duizenden werknemers verliezen hun job. Vindt u het gek dat globalisering vijanden maakt? Het wordt gezien als iets van de elite.”

De Grauwe is niet bang dat Europa het zonder CETA en TTIP niet redt. ,,In de VS is de scepsis even groot, zie Trump.” ISDS, de clausule om bedrijven buiten de normale rechter om geschillen te laten voorleggen, wil hij kwijt. ,,Voor westerse landen heb je die niet nodig. Heb wat vertrouwen in elkaars rechtssystemen. Voor China ligt dat anders, maar Europa is sterk genoeg om dat te zeggen. We hoeven ons niet te schamen.”

Erosie
Marietje Schaake van D66 vindt dat lidstaten beter moeten uitleggen waar verdragen als CETA goed voor zijn. ,,Dat doen ze nu nauwelijks.” En de besluitvorming moet anders. ,,Dit gaat veel verder dan handel en erodeert de interne markt. Straks kunnen we ook geen afspraken meer maken over onderwijs, milieu en klimaat.”

Ze voelt wel wat voor het voorstel dat minister Ploumen (Buitenlandse Handel) onlangs in onder meer het AD deed. De PvdA-bewindsvrouw pleit voor een harde ‘reset’ van het handelsbeleid en wil voortaan in een vroeg stadium om tafel met stakeholders als de milieubeweging, vakbonden en consumentenorganisaties. Hun inbreng kan dan worden meegenomen met de Nederlandse inzet in Brussel. ,,Zoiets zou een goed idee zijn,” meent Schaake.

Previous
Next